Evrenler Arası Yolculuk: Zbigniew Preisner

      Sinemanın icadından bu yana her daim müziğe ihtiyaç duyulmuştur. Sinemanın ilk dönemlerinde görüntü ve müziğin ortaklaşması genellikle, projeksiyon makinelerinin gürültüsünü örtmek gibi teknik sebeplere dayansa da kısa zamanda; her türlü jest, mimik ve duyguya eş zamanlı biçimde ayak uyduran müzik, sinemanın dili haline gelmiştir. Çeşitli western, polisiye, korku filmlerinde film müziği, önemli bir unsur haline gelmiş, başarılı müzisyenlerin elinden çıkan besteler sinema filmlerinin yanı sıra film müziklerinin de adından bahsedilir hale getirmiştir.

      Bugün, sinema ve müziğin birlikteliğini ortaya koyan önemli isimlerden biri de Zbigniew Preisner’dir.(nam-ı diğer Van Den Budenmayer) Aynı zamanda Polonyalı dahi yönetmen Krzysztof Kieslowski’nin yakın arkadaşı olan Zbigniew Preisner, 1955 yılında Polonya’da dünyaya gelmiş önemli bir kompozitördür. Zbigniew Preisner’in tanınması yine Krzysztof Kieslowski’nin Polonya televizyonu için çektiği on kısa filmden oluşan Dekalog serisi için yaptığı bestelerle olmuştur. Sonrasında ise Kieslowski’nin filmlerine can vermeye devam etmiş; Veronique’nin İkili yaşamı ve isimlerini Fransız bayrağının renklerinden alan Üç Renk: Mavi, Beyaz, Kırmızı gibi Kieslowski filmlerinin de müziklerini bestelemiştir. Zbigniew’in bestelerinin gerek insanı bilinmeyen diyarlara götüren tınısı gerekse dinleyicide yarattığı kasvetli hava Kieslowski’nin de ilgisini çekmiş ve yönetmenin izleyiciyle oynadığı sevimli bir oyuna sebep olmuştur. Zbigniew Preisner’i filmlerinde 18. yy da yaşamış Hollandalı bir besteci olarak tanıtan Kieslowski aslında haksızda değildir. Zbigniew, günümüzde orta çağ klasik müziğinin ruhunu yakalayabilmiş nadir bestecilerden biridir. Oxford sözlüğü yazarları ile Krzysztof Kieslowski arasında geçen şu olayda bu konuya kanıt niteliğindedir:

      “Oxford University Press’te Oxford Sözlüğü’nün hazırlayıcıları, Polonyalı ünlü Yönetmen Krzysztof Kieslowski’ye bir telgraf gönderirler ve hazırladıkları Oxford Ansiklopedisi’nde yer vermek için, filmlerinde besteci olarak adı geçen Van Den Budenmayer'i sorarlar. Kieslowski, ‘Böyle birisinin olmadığını, ismi tamamen kendisinin uydurduğunu ve müziklerin sahibinin ise Polonyalı Kompozitör Zbigniew Preisner olduğunu’ ifade eder. Ancak Oxford’lu müzik uzmanları, Kieslowski’nin söylediğine, inanmayacaklardır. 18. yüzyılda yaşamış Hollandalı büyük besteci Van Den Budenmayer ile karşı karşıya olduklarına öyle inanmışlardır ki Kieslowski’ye kızarak “Kaynaklarınızı saklamanızı saygıyla karşılıyoruz” diyerek Kieslowski'den medet ummaktan vazgeçerler; sözlüklerinde Van Den Budenmayer’e 18. yy’da yaşamışçasına yer verirler.”

      Krzysztof Kieslowski’nin filmlerinde Van Den Budanmayer adıyla efsaneleştirdiği ünlü kompozitör Zbigniew’in besteleri kadar onun bestelerine sesiyle ortak olan Polonyalı Soprano Elzbieta Towarnicka da bir o kadar dikkat çekmektedir.

      Film ile müziğin buluşmasında önemli bir rol oynayan bu ikilinin dostluğu Kieslowski’nin ölümü üzerine Zbigniew’in ona adadığı Requiem For My Friend albümü ile ölümsüzleştirilmiştir. Kieslowski filmlerine yaptığı besteler ve ona adadığı Requiem For My Friend albümünün yanı sıra Damage, When A Man Loves A Woman, Secret Garden Fairytale: A True Story gibi pek çok film ve belgesel için de besteler yapmıştır.

                                                                                                                                  Kültür Devrimi

Devamını oku »

Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571 – 1610)

      29 Eylül 1571'te Milano'da doğan Michelangelo Merisi, adını ailesinin 1576'da vebadan kaçarak sığındığı bir Lombardiya kasabası olan Caravaggio'dan alır. Milano'ya döndüğünde Simone Peterzano'nun yanında resme başlar. Daha sonra 1591 yılında Papalığın sanata verdiği öneme kapılarak Roma'ya gelir ve zamanla Barok sanat akımının ilk büyük sanatçısı olur.

      İlk resimlerini "Delikanlılar" ve "Çingene Kızları" gibi yarım figürler oluşturmuştur. Bilimde ve sanatta doğanın temel alınmasından yana olan kardinal del Monte'den etkilenmiş, idealist kavramları, güzeli, ahlakı reddederek gerçekçiliğe yönelir; dünyanın algılanması ve uyandırdığı duygular tek gerçeği olur.

      Ressam tuvallerinde, kahramanlarını, tıpkı bir sahneye koyulmuş gibi yansıması olmayan karanlık odaya yan bir aralıktan giren bir ışık süzmesiyle aydınlatmaktadır. Oyuncular ışık içinde olmaktan ziyade sahnenin karanlığından fırlar gibidir. Caravaggio, can alıcı iki anı saptamak için, ışığı adeta bir flaş gibi kullanır. Böylece ışık, istiareyle kutsallığın uygunsuz bir biçimde din dışı bir sahneye girişini vurgular ve din kurbanı olma hikâyesindeki gürültülü şiddeti en uç noktasına kadar taşır. Ünlü koruyucusu sayesinde ilk önemli siparişini alır: Aziz Matta'yı anlatan üç büyük tuval...

ÜÇ BÜYÜK TUVAL: AZİZ MATTA 

I. Aziz Matta ve Melek, Birinci Biçimi Reddedildi ve Tahrip Edildi 1600-1602 

      Aziz'in bir meleğin eşliğinde İncil'i yazışını gösteren ilk tablo, bir skandala neden oldu. Vergi toplayıcısı, eğitimli, iş bilir, yazı ve hesapta usta olan havari; bu tabloda pis ayaklarını mihraba dayayan, kenar mahalleli bir hamal, kaba saba bir adam gibi gösterilmişti. Kanatlarından başka hiçbir tanrısal yanı olmayan melek, İbranice birkaç harfi yazmakta zorlanan adama yardım için onun kolunu tutmuştur. O güne kadar hiçbir Aziz üstelik de kutsallık halesi olmadan böylesine kaba saba bir doğallıkla resmedilmemişti.

II. Aziz Matta ve Melek, İkinci Biçim 1600-1602 

      Tablonun ikinci biçiminde, Caravaggio dört İncil'den birinin yazarının çizgilerini idealize ederek, onu başını çevreleyen ince bir haleyle saygı değer bir ihtiyara dönüştürmüştür. Aziz burada gözlerini sayfanın üzerine eğmek yerine başını meleğe doğru kaldırmıştır. Melekse yere inmemiş, uçuşu Tanrının habercisi olduğunu vurgulamaktadır. Aziz'in ayakları yine çıplaktır ancak kırmızı bir harmaniye birinci tablodaki gibi cepheden değil, yandan görünen bacaklarını örtmektedir. Kişilerin gerçek modellere bakılarak çizildiği kesindir ama bu kez gerçeklik, kutsallığa saygıda kusur etmemektedir.

Aziz Matta'ya Çağrı 1599-1600 

      Aziz Matta'ya Çağrı'da, Matta, 1600'lü yılların modası giysiler içinde birkaç arkadaşıyla birlikte para saymakla meşguldür. Matta, zenginliğine işaret olarak geniş bir manto giymiştir. Sorguçlu delikanlının küstah pozu ve para sayan ihtiyarın açgözlü tavrı, bu küçük dünyanın henüz ilahi lütufa erişmediğini göstermektedir. Tabloda ışık sağdan bir kılıç gibi gelmekte, figüranların yüzünü aydınlatmakta ve buyurgan bir ifadeyle Matta'yı gösteren İsa'nın bu jestinin altını kuvvetle çizmektedir. Bu arada Matta da şaşırmış, parmağıyla kendisini göstermektedir. Göz kamaştırıcı aydınlık İsa'dan uzaklaştıkça karanlıkta erir. Çünkü ışık sadece vücutları ortaya çıkarmaz, aynı zamanda bu dünyanın nimetlerinden vazgeçmeyi gerektiren vahyin de taşıyıcısıdır. Caravaggio, masadakilerin gösterişli kılık kıyafetleriyle, çıplak ayaklı havarinin perişan harmanisi arasındaki çelişkiyi vurgulamıştır. Gölge-ışık uygulaması, sıradan bir teknik hile değildir. Olayı bir tiyatro sahnesine dönüştürür ama bu arada maddi şeylerle manevi şeyler arasındaki çatışmayı dile getirmekten de geri kalmaz.

Aziz Matta'nın Şehit Edilmesi 1599-1600 

      Caravaggio, Aziz Matta'nın Şehit Edilmesi adlı eserinde konudan uzaklaşarak, dini duyguların yerine şiddeti işlemiştir. Havari, o anda dua etmektedir ve Caravaggio'nun eserlerinde çok sık görülen bir konu olan, gençliğin gücüyle yaşlılığın zaafının karşı karşıya getirdiği yüz yüze bir sahnede, kılıcını sallayan cellât tarafından yere serilmiştir. Sol tarafta korkunç manzaraya bakmaktan kaçınan inananlar arasında, yaşamı boyunca başından hiç kavga eksik olmayan ressamın kendisi de yer alır.

      Caravaggio 20. yy sanat eleştirmenlerince özellikle asi bir sanatçı, lanetli bir ressam olarak görülür. Ressam reddedilen ilk Aziz Matta'sına rağmen kısa zamanda çok çabuk ve büyük bir başarı elde eder ve ayrıca "Roma'nın Şanlı Ressamı" ilan edilir. Caravaggio'dan sonra İtalya'da ve dünyanın her yerindeki hayranları, doğayı ve insanları, olmaları gerektiği ve akademik kuralların istediği gibi çizmekten vazgeçip, oldukları gibi çizmeye başlarlar.

Kültür Devrimi

Devamını oku »