Bir Anadolu Yabancılaşması: Kürk Mantolu Madonna

      Cumhuriyet dönemi edebiyatının önemli isimlerinden birisi olan Sabahattin Ali; hikaye ve romanlarıyla gerçekçi olma mücadelesi vermiş, kalemiyle çağının siyasi ve sosyal durumuna ışık tutmuştur. Sabahattin Ali’nin eserleri edebi kaygının dışında, onun inişli çıkışlı yaşamı ve esrarengiz ölümüne de belge niteliğindedir. Yaşamı boyunca siyasi çizgisinden ödün vermemiş olan yazar, edebi hayatında da köyüne ve köylüsüne yabancılaşmış olan küçük burjuva aydınlarına güvenmemiş, Anadolu insanının yaşamını salt gerçeklikle eserlerinde işlemiştir.

       Birinci ve ikinci dünya savaşlarının insan hayatına getirdiği huzursuzluk, anti-kahramanların edebiyat dünyasına girmesine sebep olmuştur. Kendisine ve çevresine karşı yabancılaşmış olan kahramanlar, toplum tarafından önemsenmeyen/fark edilmeyen silik tipler olarak Türk edebiyatında da eserlere kaynaklık etmiştir. Bu bağlamda Oğuz Atay, Yusuf Atılgan, Tezer Özlü gibi Sabahattin Ali’de Raif Efendi ile birey-toplum, kadın-erkek çatışmasını gözler önüne serer.

       Sabahattin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna’sının hikaye mi? roman mı? olduğu (en azından Sabahattin Ali uzun hikaye demiş), isminin ne olarak düşünüldüğü konusundaki belirsizlik ise Raif Efendi’den ziyade kitabı kafamda kahramanlaştırmama sebep olmuştur. Cevdet Kudret bu roman için Sabahattin Ali’nin ‘Lüzumsuz Adam’ başlığını düşündüğünü ancak ‘’z’’ ve ‘’s’’ seslerinin kakofonisinden hoşlanmayarak bu isimden vazgeçtiğini söyler. Pertev Naili Boratav ise yazarın bu romanının başlığını, Sabahattin Ali’nin Almanya’da tanıştığı Frolayn Puder adlı bir bayanın yirmi sekiz yaşında olmasına istinaden ‘’Yirmi Sekiz’’ olarak düşündüğünü kaydeder. Neticede kitabın ismi Kürk Mantolu Madonna olarak yayımlanmış/değiştirilmiştir.

      Sabahattin Ali eserlerinde genellikle, gözlemlediği ve yaşadığı, tanık olduğu olayları anlatmıştır. Kürk Mantolu Madonna’ya ilham kaynağı olan olay ise, 1928 yılında Sabahattin Ali’nin Almanya’ya devlet kanalıyla gönderildikten sonra orada tanıştığı Frolayn Puder adlı bir bayanla yaşadığı aşktır. Sabahattin Ali’nin yaşadığı bu ilişki Raif Efendiyle can bulmuş, Raif Efendi’nin içe kapanık, çevresine uyum sağlayamayan, yaşadığı topluma ve kendisine karşı duyarsız kişiliğiyle yabancılaşma kavramını irdelemiştir. Sabahattin Ali, romanı iki farklı anlatıcıdan bizlere aktarır. Bu şekilde yazar, yabancılaşma olgusuna birçok yönden bakmamızı sağlayacaktır. Romanın ilk bölümüne, ismini bilmediğimiz kahramanla giriş yapan yazar, bize Yusuf Atılgan’ın sadece ‘’C.’’ dediği ‘Aylak Adam’’ı hatırlatır.

       Bankadaki memuriyetinden çıkarıldıktan sonra işsiz bir vaziyette Ankara sokaklarında dolaşan X, eski bir arkadaşı olan Hamdi’yi görür. X’in işsiz olduğunu öğrenen Hamdi Bey, ona müdür yardımcılığını yaptığı şirkette bir iş verir. Raif Efendiyle aynı odayı paylaşan X, dışarıdan bir gözle Raif Efendiyi (gibileri) topluma şöyle sunacaktır;

‘’Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım. Ne zaman kendimle baş başa kalsam, Raif efendinin saf yüzü, biraz dünyadan uzak, buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. Hatta pek alelade, hiçbir hususiyeti olmayan, her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı. Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: ‘’ Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık, hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?’’ Fakat bunu düşünürken yalnız o adamların dışlarına bakarız; onların da birer kafaları, bunun içinde, isteseler de istemeseler de işlemeye mahkum birer dimağları bulunduğunu, bunun neticesi olarak kendilerine göre bir iç alemleri olacağını hiç aklımıza getirmeyiz. Bu alemin tezahürlerini dışarı vermediklerine bakıp onların manen yaşamadıklarına hükmedecek yerde, en basit bir beşer tecessüsü ile, bu meçhul alemi merak etsek, belki hiç ummadığımız şeyler görmemiz, beklemediğimiz zenginliklerle karşılaşmamız mümkün olur. Fakat insanlar nedense daha ziyade ne bulacaklarını tahmin ettikleri şeyleri araştırmayı tercih ediyorlar. Dibinde bir ejderhanın yaşadığı bilinen bir kuyuya inecek bir kahraman bulmak, muhakkak ki, dibinde ne olduğu hiç bilinmeyen bir kuyuya inmek cesaretini gösterecek bir insan bulmaktan daha kolaydır.’’

      Raif Efendinin içine kapanık kişiliği, bilinmeyen iç dünyası X’in dikkatini çeker. Günlerce aynı odada çalışmalarına rağmen tam anlamıyla bir yakınlık olmaz aralarında. Raif efendi hakkında bildikleri ise diğer iş arkadaşlarının anlattıklarıyla sınırlıdır. Raif Efendi, zaman zaman rahatsızlanır ve işe gidemez, o günlerde ise tercüme edilecek yazılar evine gönderilir. Yine birgün rahatsızlanıp işe gidemeyen Raif efendiye, tercüme edilmesi gereken yazıları, merakının şiddetine dayanamayan X götürür. Bu şekilde bir nebze olsun Raif efendiye yakınlaşmış olur. Raif efendinin yaşadığı evi, kalabalık ailesini ve ailesiyle olan ilişkisini gözlemleyen X, karşılaştığı durum karşısında şaşırır. Aile bireylerinin Raif efendiye en ufak bir saygıları olmadığı gibi, Raif efendinin de ailesiyle arasında manevi bir bağ yoktur. Birbirine dahi yabancı olan bu aileye binaen X’in ağzından şu cümleler dökülür;

‘’İnsanlar birbirlerini tanımanın ne kadar güç olduğunu bildikleri için bu zahmetli işe teşebbüs etmektense, körler gibi rastgele dolaşmayı ve ancak çarpıştıkça birbirlerinin mevcudiyetinden haberdar olmayı tercih ediyorlar.’’

      Şubat ayının ortalarında daha ağır bir şekilde rahatsızlanan Raif Bey, evine gelen X’ten işyerindeki eşyalarını getirmesini ister. Raif beyin masasındaki eşyaları alan X, çekmecede bir defter görür ve onuda yanına alarak Raif Bey’e gider. Romanın ikinci anlatıcısı ise bu siyah kaplı defter olacaktır. Her ne kadar Raif Bey X’ten bu defteri sobaya atıp yakmasını istesede X, Raif efendinin insanlardan kaçmasının, ailesine dahi tepkisiz kalmasının sebebini öğrenmek ister. X, Bu siyah kaplı defterin yanmasını bir gece daha erteleyerek Raif Efendinin bu dönüşümüne sebep olan olayları okuyucuyla paylaşır.

       Babası tarafından Almanya’ya sabunculuğun inceliklerini öğrenmesi için gönderilen Raif Efendinin hayatı, buradaki bir resim galerisinde gördüğü ‘’Kürk Mantolu Madonna’’ tablosuyla değişir. Günlerce bu tabloyu seyretmek için giden Raif Efendi bu tabloda ne bulmuştu? Raif Efendinin dilinden dökülen cümleler ise okuyucuyu gayet tatmin eder niteliktedir;

‘’Onda Halit Ziya’nın Nihal’inden, Vecihi Bey’in Mehcure’sinden, Şövalye Büridan’ın sevgilisinden ve tarih kitaplarında okuduğum Kleopatra’dan, hatta mevlit dinlerken tasavvur ettiğim, Muhammed’in annesi Amine Hatun’dan birer parça vardı. O benim hayalimdeki bütün kadınların bir terkibi, bir karışımıydı’’

      Geçmişte birçok düşünce sisteminde yabancılaşma olgusu irdelenmiştir. Karl Marx, insanın emeğiyle ürettiği ürünün, insan emeğinin önüne geçerek varlığına karşı bir yabancılaşmadan söz eder. Tüketimle birlikte yabancılaşmanın arttığından bahseden Jean Baudrillard ise insanın tükettiği nesnelerle yorumlandıgından ve tüketimin bir yabancılaşma durumu olduguna işaret eder. Raif Efendinin ‘’Kürk Mantolu Madonna’’ tablosuyla varolmaya çalışmasını ise belki de en iyi ifade eden kavram, Merton’un kuramlaştırdığı ‘özel yabancılaşmadır’. Bu tür yabancılaşmada kişi fetiş derecesinde bir şeye bağlanarak kendisini toplumdan soyutlar. O nesne elinden alındığında ise kişi, kendisini hiç ve anlamsız olarak ifade eder.

      Raif efendi kafasında tasavvur ettiği kadını (ya da tasavvur ettiği bütün kadınların toplamını) bu tabloda bulmuş ve sergideki kataloğu karıştırarak bu tabloyu kimin resmettiğini bulmaya çalışmıştır. ‘’Maria Puder..’’ ressamın sergideki tek eseri kendi portresidir. Bu süreçten sonra portredeki kadınla aynı havayı soluyor olduğu düşüncesi, sıkılgan, amaçsız ve lüzumsuz Raif efendinin hayatına anlam yüklemiştir. Bol alkollü bir yılbaşı gecesi tarifsiz bir rastlantıyla, karşısında ‘Kürk Mantolu Madonna’sını gören Raif efendi ona aşık olur ve birbirini takip eden görüşmeler neticesinde aralarında sıcak bir ilişki başlar. Romanda Maria Puder ve Raif Efendi evrendeki en zıt iki karakter gibidir. Birbirleriyle olma olasılığı çok düşük olan bu iki karakter, yazarın kadın ve erkek arasındaki yabancılaşmayı dile getirdiği önemli noktalardan birisidir. Şimdiye kadar kadın ve erkeğe yapılan tanımlamaların ötesinde ilişkileri boyunca Raif Maria’yı, Maria Raif’i anlamaya çalışır.

Kadının erkeğe, erkeğin kadına olan açlığının bir diğer ifadesi olan bu ilişki, yazarın tek bir sözüyle son bulur; ve bir gün her şey bitti..

      Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna romanıyla yabancılaşma olgusunu bu üç karakter üzerinden irdelemiş, Anadolu insanının farklı bir yönünü Türk edebiyatına yansıtmıştır. Yakın bir tarihe kadar, hem Avrupa hem de Türk burjuva aydınları tarafından Anadolu insanının sürekli, fes, ırgat, tarla gibi köylücülük düzeyine indirgenmesi ve oryantalist kalıpların dışına çıkarılamamasına karşın, Sabahattin Ali, bu insanların iç dünyalarını, buhranlarını, kaygılarını yakalama başarısına erişmiş bunu eserlerinde sade, akıcı ve sağlam bir dille anlatmayı başarmıştır.

Melih ÇAPRAZ

Devamını oku »

Teorema - Pier Paolo Pasolini - 1968

      Zihindeki dengesizlik, Piaget tarafından, "karşılaştığımız bir durum ya da nesnenin zihnimizdeki şemalara uymaması" şeklinde tanımlanmıştır. Karşılaştığımız durum, nesne ve olguları kategorize (şematize) ederek işleyen beyin, yeni durumları da bu şemalara dâhil ederek yoluna devam eder. Ancak bazen öyle şeylerle karşılaşır ki, bu durum ya da nesne zihindeki hiçbir şemaya uymaz ve bireyde dengesizliğe yol açar. İşte tarihte bazı kişilikler vardır ki, sadece varoluşları bile, çoğunluk için bir dengesizlik kaynağıdır. Şüphesiz Pasolini de bu tarihsel kişiliklerden birisidir.

      Gerek aşk ve sevgi konularındaki naifliği ve şairliğine karşın filmlerinde kullandığı rahatsız edici sahnelerin yoğunluğu, gerek Marksistliğinin yanında gururla ve gizlemeden sergilediği eşcinselliği (ki bu sebeple İtalyan Komünist Partisi'nden ihraç edilmiştir) gerekse ateistliğinin yanı sıra mistisizme olan merakı onun salt çoğunluk üzerinde bir dengesizlik tehdidi olarak durmasının başlıca nedenleridir. Ancak bu kişiliklerin ortak özelliği olsa gerek, çağının bütün tehdit ve sindirme çabalarına rağmen, tıpkı Marquis de Sade, Nesimi, Bruno vb. gibi sözünü sakınmadan söylemiştir Pasolini. Ve ne yazık ki sonu da tıpkı onların ki gibi olmuştur...

      Teorema'yı ise, Pasolini'nin "sözünü sakınmadan söylediği" eserlerinin başında almak yanlış olmayacaktır kanımca. Film Pasolini'nin kendi romanından uyarlamadır ve ağır olmasının yanı sıra oldukça farklı bir burjuva eleştirisi içerir. Bu burjuva eleştirisini farklı kılan ise emek-sermaye, artı değer vb. bilindik ve maddi eleştirilerin yerine Pasolini'nin "Burjuvaziye karşı nefretim aslında küçük burjuva kabalığına, ikiyüzlü görgü kurallarının adiliğine duyduğum fiziksel bir iğrenme duygusudur" sözlerinde de belirttiği gibi genel anlamda bir ahlak eleştirisinin almasıdır. Bu farklı eleştiri, Pasolini'nin ince zekâsından çokça öğeler taşır. Önce sağlam bir iskelet oluşturarak seyirciyi meseleye dâhil eden yönetmen, sonra bu iskeletin kısımlarını kategorize edip, ciddi saldırılara soyunur.

      Filmde genel olarak bir burjuva malikânesine "Yarın Geliyorum" diye bir telgraf gönderdikten sonra gelen bir gencin, evdeki herkesi sırasıyla baştan çıkarması ve onları kendileriyle yüzleştirdikten sonra "Artık buradan gitmem gerekiyor." diyerek malikâneyi terk etmesi ve hane halkını kendileriyle baş başa bırakması işleniyor. Filmin iskeletini oluştururken Pasolini, sıradan burjuva yaşantısının sıkıcılığını ve ikiyüzlülüğünü siyah-beyaz görüntü metaforuyla işliyor. Karakterimizin malikâneye gelmesiyle birlikte hayat "hayat" olmaya başlıyor ve filmin bundan sonraki kısmı renkli görüntülerle işleniyor. Gelen karakterin, evdeki herkesin ince noktalarını, neleri hissettiğini ve nasıl baştan çıkarılacağını bilmesi, filmin yayınlandığı dönemde, gerek film gerekse karakterin çoğunluk tarafından yanlış yorumlanmasına sebep olacak ki Pasolini “O şeytan olabilirdi, ya da Tanrı'yla Şeytan'ın bir karışımı. Önemli olan özgün ve durdurulamaz bir şey olmasıydı.” açıklamasını yapmak zorunda kalmıştır.

      Filmin çıkış noktasını ele alırsak şunları söyleyebiliriz. Hayatta herkesin karşı koyamayacağı bir şey vardır. Bu ister bir birey, ister bir nesne isterse de salt bir duygu biçimi olsun, bunun nerde ve nasıl bir durumda geleceğini bilemeyiz. Bu "şey"i elde edeceğimizi bildiğimiz anda peşine takılıp gitmememiz işten bile değildir. Peki, nedir o zaman bizim başkalarının eylemleri üzerine bu derecede katı, ahlaki, atıp tutmalarımız? Pasolini de filmini genel olarak bu mantık üzerinden işliyor. "Özgün ve karşı konulamaz karakter" evdeki bireylerin hepsinin karşı koyamayacağı biçimde onlara yaklaşıyor ve onları baştan çıkarıyor. Ancak malikânede yaşayan karakterler, rastgele seçilmiş karakterler değil. Hepsi tek tek kapitalist yaşam içerisindeki bir konumu dile getirir. Ancak hepsinin ortak noktası burjuva yaşam biçiminin ahlaki dayatmalarıyla donatılmış olmasıdır. Bu ahlaki yön ortadan kalkınca, bireyler kendi özlerini yakalamakta ve oldukça orijinal ve saldırgan tiplere dönüşmektedirler. Bu bağlamda Pasolini, her bireyde bir cevher görmekte ancak bunun kapitalizm tarafından köreltildiğine inanmaktadır.

      Karakterlere sırasıyla bakacak olursak, ilk olarak işçi kadınla karşılaşırız. Pasolini için kendinin bilincinde olmayan, kendi yaşam biçimini kuramayan işçinin, özünde burjuvadan pek de bir farkı yoktur. Burjuva yaşam biçimi ve ahlakı, yalnızca burjuva bireylerin yaşantısına müdahale etmez. Sistemin bütün öğeleri bundan nasibini alır. Bu yüzden her işçi proleter değildir, ancak bir potansiyeldir. İşçi kadının çok arzuladığı karakterimize karşı takındığı ahlaki tutum ve onu arzuladığı için kendinden duyduğu utançla giriştiği intihar girişimi, burjuva ahlakını içselleştirmiş bir bireyin girişeceği eylem şeklidir. Ancak işçide bir potansiyel vardır ve bu diğer karakterlerde de olduğu gibi karakterimizin evi terk etmesiyle ortaya çıkar. Kendisini yakalayan işçi, evi terk etmekte ve bir kilise önünde sadece ısırgan otlarıyla beslenen bir Aziz'e dönüşmektedir. Pasolini tüm materyalist kaygılardan uzakta, işçiyi kutsallaştırmakta bir sakınca görmemektedir. Nitekim bu kutsallaştırma, işçinin kilise üzerine yükselmesiyle, kendi döngüsünü tamamlamakta ve çağın Aziz'i ve kurtarıcısı olarak işçi sınıfı görülmektedir. İşçinin kendisini canlı canlı gömdürdüğü ve akan gözyaşlarından küçük bir gölcük oluşturduğu sahne, filmin en vurucu sahnelerinden biri olmasının yanı sıra, ciddi bir mesaj da içerir. Bilindiği gibi Hıristiyanlık inancında İsa, bütün insanlığın günahlarının bedelini omzuna alarak, çarmıha gerilmiş ve bu sebeple kurtarıcı rolü oynamıştır. Pasolini'nin işçisi ise aynı kederle, kapitalizmin bütün iğrençliklerinin dönüştürücülüğünü yani sorumluluğunu üstlenerek, insanlığı bu iğrenç sistemden kurtaracak bir Mehdi'dir. Devrim bir kurtarıcı eylem olmasının yanı sıra, her devrimci de, kapitalizmin acılarını derin bir biçimde hissederek ve devrimin sorumluluğunu üstlenerek diğer bireyleri günahlarından arındıran İsa'dır. Eşcinsel bir Marksistin, mistik alanlara özgü böylesi bir kutsallaştırma eylemini kendi filminde kullanması, onun toplum üzerinde yarattığı dengesizliği göstermek bakımından önemli bir örnektir. Çünkü Teorema, hem Uluslararası Katolik Jüri Ödülü OCIC'i aldı hem de Vatikan tarafından sert bir dille eleştirilerek mahkemeye verildi.

      İkinci ilişki, evdeki sanatçı genç çocuk ile olmaktadır. İçinde bir eşcinsellik potansiyeli taşıyan genç, karakterimizin yatağa çıplak girmesine dayanamayarak, geceleyin yorganını kaldırıp onu seyreder. Ancak karakterimiz durumun bilincine olduğundan, sanatçı genç yakalanır. Kendi isteklerine ve arzularına yabancılaşma, sanatçı genci de acınacak duruma sokmakta ve onu kendi saf arzusu yüzünden özür dilemek zorunda bırakmaktadır. Pasolini bu karakter üzerinden sanat ve sanatçıya bakış açısını vermesinin yanı sıra, eşcinselliğin sanat üzerindeki etkisini de hissettirmektedir. Zaten Pasolini'nin tanrısal karakterinin Rimbaud okuması, Francis Bacon tablolarını sevmesi, onun arzuladığı sanat hakkında bize ipuçları vermektedir. Eşcinsel olmasına rağmen bu tabuyla hareket eden gencin, sanattaki yansıması da kural ve düzene bağlı sanat anlayışı geliştirmesidir. Bu tabusunun kalkmasıyla birlikte özgürleşen genç sanatçı, karakterimizin evden gitmesiyle, yani kendini bulmasıyla, artık içten ve kuralsız bir sanat alanına yönelmekte, yaptığı tabloya işeyecek kadar, mantık ve kural karşıtı bir bireye dönüşmektedir. Yani sanat tüm kaygı ve uslamlamalardan uzak bir dışavurum olduğunda sanat niteliği taşır Pasolini'ye göre...

      Üçüncü ilişki, evin annesi olan kadınla yaşanır. Burada Pasolini, anne olgusu üzerinden kapitalist aile yapısının içine sızma imkânı bulur. Kapitalizmin temel çekirdeği olan aile kurumunda fedakârlık ve sadakatin simgesi olan "anne" figürü de Pasolini'den nasibini alır. Toplumun biçtiği rol altında ezilen ve zamanla kendi kişiliğinden uzaklaşan kadın, kendisine yabancılaşır ve toplumun biçtiği "anne" personası içinde kendisini kaybeder. Onun arzuları, kişiliği toplum tarafından reddedilmiş, ona kuru bir rol biçilmiştir. Be nedenle Anne'nin dönüşümü, tam bir karşı çıkış ve isyan niteliğindedir. Her birey gibi istek ve arzuları olan "anne," karakterimizden sonra, sokakta tanımadığı kişilerle birlikte olmaya başlar. Kendi benliğini yakalamak adına, süper egosunun ciddi baskılarına maruz kalsa da pes etmez ve "anne" personasının yerine kendi kişiliğini yerleştirerek, kendini tanıma sürecine geçer.

      Diğer bir ilişki de evin kızıyladır. Bu ilişki diğerlerine göre en duygusal ve en az yıkıcı olan ilişki biçimi gibi görünse de, Pasolini buradan ikiyüzlü burjuva aşkına saldırır. Tanışma, kur yapma, el ele tutuşma, öpüşme gibi sırası bile önceden belli olan ve nerdeyse değişmez bir nitelik kazanmış burjuva aşkına (!) karşılık, Pasolini gerçek aşkı tanımlamaya girişir. Karakterimize âşık olan ve onun gidişiyle yataklara düşen genç kız, gerçek hayatta mümkün olmayan bir biçimde, deyim yerindeyse, aşkından ölür. İnsanı insan yapan duygulardan belki de en önemlisi olan aşk, ancak uğrunda ölünebileceğinde hakkı verilir. Yani özünde Pasolini'ye göre: "Aşk için ölünmelidir, aşk o zaman aşktır"

      Son ilişki ise evin babası olan patronladır. Baba ailede, patron ise fabrikada iktidarı temsil eder. İktidar yapısı gereği duygusuzdur ve kendi devamını sağlamak için, böyle bir kimlik geliştirmek zorundadır. Ancak yukarıda bahsettiğimiz gibi, Pasolini insana karşı umut besler ve bu yabancılaşma durumunun ortadan kaldırılabileceğine inanır. Dolayısıyla herkeste bu potansiyeli görür. İktidarı temsil eden baba, ironik bir biçimde cinsel bakımdan iktidarsız bir duruma gelmiştir. Oğlu ile karakterimizi yatakta görmesiyle birlikte eşcinsel duyguları kabaran babanın, karısıyla giriştiği başarısız sevişme bunun kanıtıdır. Bu durum, babanın hastalanmasıyla birlikte, okuduğu Tolstoy'un İvan İlyiç'in Ölümü kitabından etkilendiği bir sahneyi karakterimize yaptırmak istemesiyle daha da bir netlik kazanır. Tıpkı kitapta olduğu gibi, karakterimiz babanın ayaklarını omzuna alarak onu rahatlatmaya çalışır. Aralarında yakın bir ilişki gelişen karakterimizin ayrılmasıyla birlikte, baba, toplum içinde çırılçıplak soyunarak ve fabrikasını işçilere bırakarak kendini çöle vurur. Film içerisinde sık sık gösterilen çöl sahnesinin anlamı da burada netlik kazanır. Çoğu dinsel metinde, peygamber, aziz ya da evliyaların kendini bulmak, Tanrı'yla buluşmak, gerçeği anlamak için, yalnız başlarına giriştikleri çöl metaforu, Pasolini için de hemen hemen aynı anlamı taşır. İktidar sembolünün, toplumsal alandan uzaklaşıp, çöle karışması, toplumsal yaşamın böyle bir olguya ihtiyacı olmadığını da gösterir gibidir.

      Sonuç olarak kapitalizmin getirdiği yabancılaşmaya karşı Pasolini'nin reçetesi "Sevgi"dir. Sevgi ve aşk, bireyi tüm ahlaki kaygılar ve küçük hesapların ötesine taşır. Nietzsche'nin dediği gibi "İyinin ve kötünün ötesinde"dir. İnsana ait bu köklü duygu, tüm bozulmaları ortadan kaldırmaya muktedir, insanın özüne ulaşması için mükemmel bir fırsattır. Evdeki tüm tipleri sevgi süzgecinden geçiren Pasolini, onların kendisini bulmasını bu sayede sağlamıştır. Filmin tanıtım sloganında "Teorema'da sadece 923 sözcük var, ama her şeyi söylüyor!" denmesi de sevgiden başka hiçbir şeye ihtiyacımız olmadığının kanıtıdır. Bu nedenle Teorema'yı, Reha Erdem'in 2010 yılında çektiği Cosmos filminde, dışarıdan gelen yabancının şu repliğiyle bitirmeden edemeyeceğim: "Aşk istiyorum, bir bardak da çay..."

Torrent Linki:  http://kat.ph/usearch/teorema/

Ömer MIZRAK

Devamını oku »

Acem Müziğinin Çınarı: Hossein Alizadeh

 
     Mezopotamya... Medeniyetler beşiği. Birbirlerinden farklı medeniyetlerin, uygarlıkların, topraklarında can bulduğu, hayata tutunduğu diyar... Dicle ve Fırat' ın bağrı.

      Verimli, bereketli ve cömert toprakları ile yaşam bahşetmiştir yüzyıllarboyu medeniyetlere, halklara, uygarlıklara. Tarihin hiçbir döneminde, tek bir devlete ya da hükümranlığa bağlı olmamıştır asla. Bir çok uygarlığı kucaklamış ve eteklerine sarmıştır. Anaçtır.

      Medeni yaşamın ilk izlerini taşımakla birlikte, kültür ve sanat adına da, ayrı bir hazine, ayrı bir dünyadır Mezopotamya. Halkların kendi inanışlarına ya da yaşam biçimlerine göre şekillendirdikleri ve çoğu kez birbirlerinden etkilenerek var ettikleri sanat anlayışı, günümüz modern sanatsal etkinliklerinde dahi hala kendini göstermektedir. Ve bu topraklar, kendisi gibi unutulmayacak kadar değerli bir çok yetenek vermiştir dünyaya. İşte bunlardan biride, Hossein Alizadeh' dir.

      Azeri bir baba ve İran' lı bir annenin çocuğu olarak, 1951 yılında merhaba demiştir hayata Alizadeh. Genç yaşlardan itibaren müziğe ilgi duymuş ve bu ilgi, ilerleyen yıllarda, kendisini geleneksel Fars müziğinin duayeni haline getirecek düzeye ulaşmıştır.

      Müzik eğitimini Tahran üniversitesi ve Berlin üniversitesi müzikoloji bölümünde alan Alizadeh, aynı zamanda Houshang Zarif, Ali Ekber Shahnazi, Nur Ali Borumand, Mahmood Karimi, Abdollah Davami, Yusuf Foroutan, Saeed Hormozi, Kayhan Kalhor gibi İran geleneksel müziğine damgasını vurmuş isimlerle çalışmıştır. Enstrüman konusunda uzmanlık alanı Tar, Setar ve Şurangiz olan Alizadeh, yaptığı birbirinden müthiş besteler ile müzik dünyasının unutulmazları arasında yer almayı hak etmiştir.

     1989 yılında Afsaneh Rasaei (vokal), Pejman Hadadi (tombak, def), Ali Boustan (setar), Pouria Akhavass (vokal), Nima Alizadeh (rebab), Saba Alizadeh (kemençe) ile birlikte ''Hamavayan Ensemble'' isimli grubu kurmuştur. Hâlâ grubuyla birlikte çalışmalarına devam eden Alizadeh; gerek solo, gerek dünyaca ünlü müzisyenlerle yaptığı düetler, gerek film müzikleri, gereksede Hamavayan Ensemble grubu ile birlikte ortaya koyduğu çalışmalarla onlarca unutulmaz eseri biz müzikseverlerle buluşturmuştur.

      Bu çalışmalar içerisinden, özellikle Ermeni müziğinin sembolü olan ve Babalan isimli enstrümanın yaşayan en iyi virtüözü olarak kabul edilen Djivan Gasparyan ile 2006 yılında ortaya koyduğu ''Endless Vision'' isimli albüm, müzikseverler tarafından büyük ilgiyle karşılanmıştır. Bu albümde üçleme tarzıyla yerini bulan ''Sarı Gelin'' türküsü ise, insanı dinledikçe mübtelası edecek kadar başarıyla icra edilmiştir.

      Bütün bunların yanı sıra, Hossein Alizadeh' i ekol haline getiren başlıca çalışmaları arasında film müzikleri geliyor. Özellikle Ghobadi filmleri için bestelediği parçalar, izlenen filmin her anını kişiye yaşatacak şekilde bestelenmiş gibidir. Sarhoş Atlar Zamanı (2000), Kaplumbağalarda Uçar (2004), Yarım Ay (2006), Gabbeh (2006), Serçelerin Şarkısı (2008) gibi filmlerin müzikal çalışmalarını üstlenen Alizadeh, Demokrat ve Aydın kişiliği ilede zihinlerde yer edinmiştir.

       Acem müziğinin gizemli ve mistik tınıları dünyaya tanıtmak konusunda büyük başarı sağlamasının yanında, Batı müziğinin klasik öğelerinide son derece uyunlu ve ahenk içerisinde besteleyebiliyor olması, Alizadeh' in müzisyen dehasını gözler aönüne sermek adına verileilecek bir başka örnektir. Grup çalışmaları, solo çalışmaları, düetleri, film müziklerinin yanı sıra; Setar ve Tar gibi enstrümanlar hakkında yazdığı kitaplarıda bulunmaktadır.

Taylan BAYRAM

Devamını oku »