.jpg)
Yunan mitolojisi, yunanca konuşan halkların MÖ 2100 dolaylarında Balkanlar’dan Akdeniz’e ilk göçleriyle başlayan özgün bir kültürel etkileşim sürecinin sonucudur.
Yunanlılardan günümüze gelen en eski belge, Homeros’un İliada’sıdır. Buna dayanarak, Yunan mitolojisinin İsa’dan bin yıl kadar önce Homeros’la başladığını söyleyebiliriz. Homeros’un belli başlı özelliklerinden biri, sağlam, akıcı, zengin bir dil kullanmasıdır. Bu, kendinden önce gelmiş olan Yunanlıların, düşüncelerini rahatça anlatabilmek için oturmuş bir dil yarattıklarını gösterir: Büyük bir uygarlık belirtisi.
Yunanlılarla birlikte insanoğlu evrenin en önemli varlığı oluvermiştir. Daha önce insanoğluna pek aldıran yoktu. Yunanlının yarattığı tanrılar bile insan biçimindedir. Mısırlı, hayal gücünün neler yaratabileceğini göstermek istermişçesine, tanrısını kedi başlı bir kadın olarak düşünmüş, taşlardan dev gibi yaratıklar çıkarmıştı oraya. Söz gelişi, cansız, kocaman bir sfenkse tapmıştı. Mezopotamyalının tanrılarının da insanla ilgisi yoktu: kuş başlı adamlar, boğa başlı aslanlar. Bir başka deyimle, yaratıcının yalnız kendi kafasında bulunan gerçekdışı varlıklar.
Eski Yunan’dan önce insanlar o tanrılara taparlardı işte. Aradaki büyük değişikliği anlamak için bir Zeus’un, bir Apollon’un heykelini göz önüne getirmek yeter. İnsan biçimindeki ölümsüzler, aslında dünyaya akılcı bir düzen getiriyorlardı.
Tanrılar, insana benzeyince gökyüzü de eve benzer tabi. Yunanlılar, Olympos’daki ölümsüzlerin neler yiyip neler içtiklerini, nasıl eğlendiklerini bilirlerdi. Korkmasına korkarlardı onlardan ama Hera, kocası Zeus’u başkasıyla sevişirken suç üstünde bir yakalasın, gülmekten katılırlardı.Tanrılarla insanlar arasında bir içtenlik sürüp giderdi.
Yunan mitolojisinin yarattığı mucize budur: insancıl bir dünya ; her şeyi bilen, her şeyin üstündeki o bilinmeyen varlığın saldığı bunaltıcı korkunun silinişi…
Yunan mitolojisi daha çok tanrılarla, tanrıçalarla ilgili öykülerden meydana gelmiştir ama Yunanlıların ‘Kutsal Kitap’ı olarak okunmamalıdır. Çağdaş mitoloji anlayışına göre, gerçek mitosun dinle alakası yoktur, asıl ilgisi doğayla kurulmuştur. İnsanların, hayvanların, ağaçların, çiçeklerin, güneşin, ayın yıldızların, fırtınaların, depremlerin nasıl olduğunu anlatır o öyküler.
EVRENİN VE TANRILARIN YARATILIŞI
Hesiodos’a göre başlangıçta sonsuz bir boşluk olan Kaos vardı. Bu Kaos’tan ilkin Gaia(Toprak Ana) doğar. Daha sonra Gaia’nın eşi Tartarus (Burası Ölüler Ülkesinin en derin yeridir. İslam inancındaki cehennem gibi asıl azabın çekildiği yer), Eros(Aşk), Erebus(Yer altı karanlığı) ve Nyx(Gece) doğar. Erebus ve Nyx birleşerek, Aether (Gökyüzü) ve Hemera’yı(Gün) meydana getirirler.
Değinilmesi gereken bir diğer konu, Yunan tanrılarının yaşam tarzlarının ve yaşadığı ilişkilerin, günümüz ahlak anlayışının çok çok uzağında olmasıdır. İleride de bahsedeceğimiz gibi mitolojik hikayelerde bahsi geçen ensest ve eşcinsel ilişkilerin çokluğundan dolayı, genel ahlak anlayışımızı bir kenara bırakarak yunan mitolojisini okumak daha sağlıklı olacaktır.
Gaia tek başına Uranos(Gök), Pontos(Deniz), ve Mountains(Dağ) yaratır. Daha sonra oğulları Pontos ve Uranos’la birleşerek artık yaratılmış olan evreni tanrısal varlıklarla doldurur. Toprak Ana Gaia, Tartarus’un eşi olmasına rağmen, daha çok oğlu Uranus’la olan birlikteliğiyle bilinir. Gaia’nın oğlu Uranus’la birleşmesinden altı erkek altı dişi titan, üç Kyklop, üç tane de yüz kollu doğar.Titanlar mitolojinin altın çağında dünyayı yönetmiş olan güçlü tanrı ırklarıdır. Kykloplar her yönden tanrılara benzerler, fakat alınlarındaki tek göz onları tanrılardan ayırmamıza yardımcı olur. ‘Tepegöz’ diye de anılır. Yüz kollu denilen Hekatonkheirlerin ise, ellişer tane başı yüzer tane kolu vardır.
Yunan mitolojisinin ilk ilginç hikayesi de Gaia ve oğlu Uranos’un birlikteliğiyle ortaya çıkar. Bu hikaye kalıbından, aynı zamanda başka birkaç mitolojik olayın açıklanmasında da faydalanılır. Bir kahin Uranos’a, çocuklarının kendinden daha güçlü olacağını ve ileride Uranos’un egemenliğini tehdit edeceklerini söyler. Zaten bu korkunç çocuklardan hem iğrenen hem de kuşkulanan Uranos, çocuklarını doğar doğmaz toprağın derinliğine kapatmıştır. Anne Gaia ise bu duruma üzülür ve ak çelikten koca bir tırpan yaparak çocuklarını babalarına karşı kışkırtır. Ancak çocuklar annelerinin bu önerisi karşısında korkmuştur. Oğullarından sadece kurnaz Kronos, kötü bir babaya acımayacağını bu işi kendisinin yapacağını söyler. Bir gece Kronos pusuya yatar ve babası Uranos’un gelmesini bekler. Uranos gelip arzuyla Gaia’yı saracağı vakit, Kronos elindeki tırpanla babası Uranos’un hayalarını kesip atar.
Fışkıran kanlar toprağa saçılır. Gebe kalan toprak , yıllar sonra Öç tanrıçaları Erinys’leri, parlak zırhlı, uzun kargılı Gigant’ları (Devler) ve bir de orman perilerini doğurdu. Tırpanın kestiği hayalar ise denize düşer ve uzun yıllar sonra bu hayalardan Aphrodite doğar.
Nyx: Thanatos(ölüm), Hypnos(Uyku), düşleri, kader tanrıçaları olan üç tane Moira’yı, ‘’insanlarda ölçüsüzlüğü , kendine ve talihine aşırı güveni cezalandıran’’ Nemesis’i , İhtiyarlığı ve kavga tanrıçası Eris’i doğurur.
Kronos, kardeşi Rheia ile birlikte olur ve diğer bir tanrı kuşağı Olymposlular doğar. Ancak babasıyla aynı kaderi paylaşan Kronos’ta oğullarından birisi onu alaşağı edecek korkusuyla Rheia’nın doğurduğu her çocuğu yutmaya başlar. Bilindiği üzere tanrılar ölümsüzdür ancak Kronos bu şekilde çocuklarını kontrol altında tutabileceğini düşünür.
Hestia, Demeter, Hera, Hades ve Poseidon doğar doğmaz doğruca babalarının midesine inerler. Yine yunan mitolojisinde aşina oldugumuz annelik duygusu burada da kendini gösterecektir. Rheia’nın bu durum karşısında artan üzüntüsü onu yaman bir kurnazlığa iter. Son çocuğu Zeus doğduğu zaman , kocasına yeni doğan oğlu yerine, koca bir taş beleyip verir.
Zeus ise annesi tarafından Girit’te bir mağaraya saklanır. Zeus’un güvenliği ise nymphalar ve cinler tarafından sağlanır. Bebek zeus ağladığı vakit sesi baba Kronos tarafından duyulmasın diye Kuretler(cinler) mızraklarını kalkanlarına vurarak gürültü çıkartır. Bu sebepten Girit’te gençlerin büyük tanrının doğuşunu kutlamak üzere gürültülü savaş dansları yapması geleneği yüzyıllar boyunca sürmüştür.
Zeus büyüyünce babası Kronos’a karşı eyleme geçer. Kendisi bir karışım hazırlayıp Kronos’un yemeğine katar. Yemekten yiyen Kronos rahatsızlanır ve kusmaya başlar. Neticede Zeus’un kardeşleri babanın midesinden çıkmış olurlar. Olympos’ta cephe kuran Kronos’la oğulları arasındaki savaş 10 yıl sürer. Zeus egemenliğini kabul ettirmek için her yolu dener. Ölüler ülkesinin en derin yeri olan Tartaros’a inerek, orada tutsak tutulan Kyklop’larla Yüz kolluları serbest bırakır. Bu olaydan sonra Kyklop’lar Zeus’a,Zeus’u Zeus yapan gök gürlemesini, şimşek ve yıldırımı verirler. Ayrıca yüz kollular Zeus’un yanında yer alarak titanları mağlup ettiler. Titanlar, toprağın altına tıkılıp zincire vuruldular.
Kronos’u alt eden Zeus’un işi henüz bitmemiştir. Bu kez çocuklarının yenilgisine ve tutsaklıklarına sinirlenen Gaia, Tartaros’la birleşerek dev canavar Typhon’u doğurur. Zeus, Typhon’a karşı en güçlü silahı yıldırımları kullanır.
Zeus, Titanları ve Typhon’u yenerek Kronos’un en son umudunu da suya düşürdükten sonra, artık evrenin tek egemeni olarak, kardeşleri arasında yetki bölümü yapar. Bu zor yetki dağılımı basit bir çöp çekme oyununa dayanır. Zira Yunan halkı için zor kararlar gelenek haline gelen çöp çekme tekniğiyle açıklığa kavuşturulur. Yine tanrılar arasında çöp çekilmesinde de kimsenin ‘’Ölüler Ülkesi’’ gibi kasvetli bir yeri almak istememiş olmasındandır. Poseidon’a Denizler, Zeus’a Gök, Hades’e de ‘Ölüler Ülkesi’ kalır. Yeryüzü ve özellikle Olympos, ortak mülkiyet sayılmıştır.
Melih ÇAPRAZ
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Bedrettin CÖMERT, Mitoloji Ve İkonografi, De ki Yayınları
Mitoloji, Ntv Yayınları
Edith HAMILTON, Mitologya, Varlık Yayınları
Hiç yorum yok :
Yorum Gönder